Ramai pelajar boleh membaca teks Arab, tetapi berhenti apabila diminta menerangkan mengapa satu perkataan berbaris depan, belakang atau berubah bentuk. Di situlah nahu dan sorof terasa berat. Sebenarnya, cara kuasai nahu sorof bukan dengan menghafal ratusan istilah dalam satu masa, tetapi dengan membina kefahaman sedikit demi sedikit sehingga anda mula melihat pola dalam setiap ayat.
Nahu membantu kita memahami kedudukan perkataan dalam ayat. Sorof pula membantu kita mengenal perubahan bentuk perkataan dan maknanya. Kedua-duanya saling berkait. Apabila dipelajari secara tersusun, anda bukan sahaja lebih yakin menjawab soalan peperiksaan, malah lebih dekat untuk memahami maksud ayat al-Quran, doa dan teks Arab dengan tepat.
Mengapa Nahu Sorof Selalu Terasa Sukar?
Kesukaran biasanya bukan kerana nahu sorof itu mustahil. Ia menjadi rumit apabila pelajar terus diberikan terlalu banyak kaedah, istilah dan contoh tanpa asas yang kukuh. Ada yang cuba menghafal definisi fi’il, isim, huruf, fa’il, maf’ul bih dan mubtada’ sekaligus. Akhirnya, kepala penuh dengan nama tetapi mata masih keliru melihat ayat.
Satu lagi punca ialah belajar secara terpisah. Pelajar mungkin menghafal jadual tasrif pada hari ini, kemudian belajar i’rab pada minggu berikutnya tanpa melihat kaitannya dalam ayat sebenar. Ilmu itu nampak seperti cebisan yang tidak bersambung.
Bagi pelajar sekolah, tekanan SPM juga boleh menjadikan pembelajaran terlalu berorientasikan markah. Markah memang penting, tetapi apabila faham fungsi perkataan, soalan objektif, terjemahan dan binaan ayat akan menjadi lebih mudah. Bagi orang dewasa pula, rasa malu kerana bermula dari kosong kadangkala menjadi penghalang. Hakikatnya, asas boleh dibina pada mana-mana usia dengan langkah yang sesuai dan guru yang sabar.
Cara Kuasai Nahu Sorof dengan Urutan yang Betul
Jangan mulakan dengan bab yang paling panjang. Mulakan dengan perkara yang membolehkan anda mengenal pasti apa yang sedang berlaku dalam ayat. Bayangkan anda sedang belajar membaca peta. Sebelum memilih jalan, anda perlu tahu simbol asasnya.
1. Kenal tiga jenis perkataan dahulu
Dalam bahasa Arab, perkataan dibahagikan kepada isim, fi’il dan huruf. Ini ialah pintu pertama yang perlu benar-benar dikuasai. Isim merujuk kepada kata nama atau sesuatu yang tidak terikat dengan masa, fi’il menunjukkan perbuatan yang berkait dengan masa, manakala huruf membawa fungsi tertentu apabila bergabung dengan perkataan lain.
Jangan sekadar menyebut definisinya. Ambil ayat pendek dan latih mata anda mencari ketiga-tiganya. Contohnya, dalam ayat كَتَبَ الطَّالِبُ الدَّرْسَ, kenal pasti bahawa كَتَبَ ialah fi’il, الطَّالِبُ ialah isim, dan الدَّرْسَ juga isim. Selepas itu, barulah tanya: siapakah yang melakukan perbuatan, dan apakah yang ditulis?
Latihan kecil seperti ini lebih berkesan daripada membaca nota panjang tanpa mencuba. Buat lima hingga sepuluh ayat sehari. Konsisten lebih bernilai daripada belajar berjam-jam tetapi hanya seminggu sekali.
2. Fahami fungsi sebelum menghafal istilah
Nahu bukan pertandingan menyebut istilah Arab yang banyak. Apabila anda bertemu fa’il, fahami bahawa ia ialah pelaku perbuatan. Apabila bertemu maf’ul bih, fahami bahawa ia menerima perbuatan tersebut. Selepas fungsi itu jelas, istilahnya akan lebih mudah melekat.
Misalnya, dalam ayat فَتَحَ الوَلَدُ البَابَ, budak itu membuka pintu. الوَلَدُ ialah pelaku, maka ia fa’il. البَابَ ialah benda yang dibuka, maka ia maf’ul bih. Dengan cara ini, baris bukan lagi sesuatu yang rawak. Anda mula nampak bahawa kedudukan perkataan membawa makna.
Ada bab yang memerlukan hafalan, seperti tanda rafak, nasab dan jar. Namun hafalan itu patut datang selepas anda tahu sebabnya. Pelajar yang hanya menghafal mungkin boleh menjawab satu bentuk soalan. Pelajar yang memahami fungsi pula lebih mampu menghadapi ayat yang berubah-ubah.
3. Belajar sorof melalui keluarga perkataan
Sorof menjadi lebih mudah apabila dilihat sebagai perubahan daripada satu akar kata. Daripada kata kerja كَتَبَ yang bermaksud telah menulis, anda boleh mengenal يَكْتُبُ sebagai sedang atau akan menulis, كِتَابَة sebagai penulisan dan كِتَاب sebagai buku. Perkataan nampak berbeza, tetapi ada hubungan makna yang boleh dikesan.
Mulakan dengan satu wazan atau pola yang biasa, kemudian lihat perubahan untuk fi’il madi, fi’il mudari’ dan masdar. Jangan terus cuba menguasai semua wazan dalam satu sesi. Jika asas fi’il thulathi mujarrad belum kukuh, terlalu awal berpindah kepada bab yang lebih kompleks hanya akan menambah keliru.
Buat satu buku khas untuk keluarga perkataan. Tulis akar kata, makna asas, bentuk lampau, bentuk kini dan contoh ayat ringkas. Buku ini akan menjadi rujukan peribadi yang jauh lebih berguna daripada nota yang disalin tetapi tidak pernah dibuka semula.
4. Kaitkan nahu dan sorof dalam ayat sebenar
Selepas mengenal bentuk perkataan melalui sorof, gunakan nahu untuk melihat tugasnya dalam ayat. Contohnya, anda mungkin sudah tahu يَذْهَبُ bermaksud dia pergi. Apabila bertemu يَذْهَبُ الطَّالِبُ إِلَى المَدْرَسَةِ, anda boleh melihat fi’il, pelaku, huruf jar dan isim yang datang selepasnya.
Inilah saat pembelajaran menjadi hidup. Anda tidak lagi melihat teks Arab sebagai barisan perkataan yang perlu diterjemah satu demi satu. Anda mula membaca struktur. Untuk pelajar al-Quran, pilih ayat yang pendek dan jangan terburu-buru membuat huraian terlalu mendalam. Kenal pasti satu atau dua kaedah pada satu masa sudah memadai.
Rutin 30 Minit yang Lebih Realistik
Belajar nahu sorof tidak semestinya memerlukan masa yang panjang setiap hari. Yang diperlukan ialah rutin yang jelas. Dalam 30 minit, gunakan 10 minit pertama untuk mengulang nota atau jadual tasrif lama. Kemudian gunakan 10 minit untuk mempelajari satu konsep baru sahaja, contohnya mubtada’ dan khabar atau fi’il madi.
Baki 10 minit digunakan untuk mengaplikasikan konsep itu pada ayat. Ambil tiga hingga lima ayat, tandakan jenis perkataan dan cuba beri sebab bagi barisnya. Jika anda tidak pasti, catat soalan tersebut. Jangan biarkan kekeliruan kecil terkumpul sehingga menjadi beban besar pada hujung bulan.
Untuk pelajar yang sibuk bekerja atau mengurus keluarga, tiga sesi 30 minit seminggu juga boleh memberi kemajuan. Cuma, jangan jadikan tontonan video semata-mata sebagai ukuran belajar. Anda perlu menulis, mengecam dan menjawab. Nahu sorof ialah kemahiran yang perlu digunakan, bukan hanya didengar.
Elakkan Empat Kesilapan Ini
Pertama, jangan melompat dari satu buku atau video ke bahan lain setiap kali terasa sukar. Kaedah yang terlalu banyak boleh membuatkan asas bercampur. Pilih satu silibus yang bertahap dan habiskan satu bab sebelum bergerak ke bab seterusnya.
Kedua, jangan malu bertanya tentang perkara asas. Keliru antara isim dan fi’il pada peringkat awal adalah normal. Soalan yang dijelaskan awal akan menjimatkan banyak masa kemudian.
Ketiga, jangan bergantung pada terjemahan sahaja. Terjemahan membantu memahami maksud umum, tetapi ia tidak selalu menunjukkan struktur bahasa Arab. Cuba lihat perkataan asal dan tanyakan fungsinya.
Keempat, jangan tunggu sehingga faham semuanya baru mahu berlatih. Latihan ialah jalan untuk faham. Jawapan yang salah, apabila dibetulkan dengan jelas, boleh menjadi pelajaran yang paling melekat.
Bimbingan Guru Mempercepatkan Kefahaman
Belajar sendiri sesuai bagi sesetengah orang, terutama jika asasnya sudah baik dan disiplin tinggi. Namun bagi pelajar yang sering tersangkut pada i’rab, tasrif atau pembinaan ayat, bimbingan guru boleh memendekkan jalan. Guru dapat mengenal pasti sama ada masalah anda datang daripada kosa kata yang lemah, konsep yang tersilap atau latihan yang tidak mencukupi.
Kelas secara individu pula memberi ruang untuk belajar mengikut tahap sendiri. Pelajar sekolah boleh memberi tumpuan pada format soalan dan tatabahasa silibus. Orang dewasa boleh bergerak dengan lebih santai, sambil mengaitkan pelajaran dengan ayat al-Quran atau komunikasi harian. Di Al Mukhtar Education, pendekatan bimbingan berstruktur dan personal seperti ini membantu pelajar membina asas tanpa perlu berpura-pura sudah faham.
Jangan mencari jalan yang nampak cepat tetapi meninggalkan asas. Cari proses yang membuatkan anda berani membuka teks Arab, mengenal bentuk perkataan dan bertanya dengan yakin. Satu ayat yang anda fahami dengan betul hari ini boleh menjadi sebab untuk anda terus belajar esok, insya-Allah.